بسمه تعالی
این مصاحبه مختصر در بهار ۱۴۰۴ از سوی نشریه پیام صادق با دکتر طاهر حبیب زاده، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع) و معاون پژوهشی دانشکده معارف اسلامی و حقوق برای دانشجویان انجام شده است. این گفتگو با عنوان «از انگلستان تا پل مدیریت» منتشر شد.
رزومه تفصیلی ایشان در اینجا
۱) چه شد که دانشگاه امام صادق علیهالسلام را انتخاب کردید؟
بعد از اتمام تحصیل در انگلستان و برگشت به کشور، حدود سه سال در دانشگاه صنعتی شریف مشغول بودم و به جهاتی از آن منفک شدم. در ادامه، در بررسی دانشگاه های تهران، رزق بنده دانشگاه امام صادق ع شد که حاصل انتخاب شخصی با حساب و کتاب های طبیعی و مادی نوعی نبود. قبلا نیز هیچگاه به حضور در این دانشگاه فکر نکرده بودم و حتی یک بار به این دانشگاه نیامده بودم؛ حضور رسمی ام در این نهاد علمی را یک رزق لایحتسب تلقی می کنم که در آن زمان محصول یک هدایت باطنی بود؛ و از حصول توفیق چنین فرصتی شاکر بوده و هستم؛ و به طور مستمر سعی می کنم تا جایی که در توان دارم در امر آموزش و پژوهش کمک کار دانشکده و دانشجویان عزیز باشم. و لله الحمد.
۲) از وضعیت تحصیلی تان و سایر برنامه هایتان در زمان دانشجویی در رشته حقوق برای ما تعریف کنید.
بنده در دبیرستان رشته ریاضی و فیزیک خوانده ام. در کنکور نیز در همین رشته شرکت کرده ام و شاید به جهت علاقمندی به پرواز، در دانشکده هواپیمایی کشوری وارد شدم. منتها در ادامه بعد از اعلام نتایج رشته های دارای مصاحبه و گزینش، وارد دانشگاه علوم قضایی تهران (ذیل قوه قضاییه) شدم. طبیعتا ارتباط با دروس کاملا انسانی و متن محور برای کسی که سال ها با دروس علوم پایه و فرمول محور در ارتباط بوده، سخت است. با این حال، تمام تلاشم را کردم تا در همان ترم اول این انس حاصل شود و چنین شد. از اینکه رشته حقوق به تنظیم روابط واقعی و ملموس و روزانه انسان ها می پرداخت، آموختن آن برایم لذت بخش بود و بر جدیتم می افزود.
در دوران دانشجویی به طور کلی، دو کار را به طور جدی سرلوحه خود قرار دادم:
اول، عالی درس خواندن. همان ترم اول چنان درگیر آموختن دروس شدم که در پایان ترم رتبه شاگرد اول وردی مان را به دست آوردم و از سوی ریاست وقت قوه قضائیه، مرحوم حضرت آیت الله شاهروی (ره) و ریاست وقت دانشگاه، استاد دکتر حسین میرمحمدصادقی (که حق بزرگی بر گردن حقیر دارند) مورد تقدیر قرار گرفتم. در ادامه نیز سعی کردم این جدیت را تقویت کنم. معتقد بودم هر کس در هر زمان باید در رسالت خود با تمام وجود مایه بگذارد و الا در آینده نیز کارآمد نخواهد بود. رسالت دانشجو، درس خواندن است و آن هم به نحو عالی. همین درس خواندن و فعالیت علمی علاوه بر کسب دانش، از انجام تکالیف تا حضور منظم و فعال در کلاس ها، تمرینی است بر اینکه دانشجو به تدریج مسئولیت پذیر و متعهد بار آید. در کنار دروس دانشگاه به تحصیل مهارت ها نیز می پرداختم که در راس آنها یادگیری زبان های خارجی بود. بحمدلله در دانشگاه امام صادق (ع) این ظرفیت وجود دارد که دانشجو در خود دانشگاه این مهارت را ارتقا دهد.
دوم، توجه ویژه به امور معنوی شامل، روزانه به حضرت اباعبدالله الحسین (ع) با خواندن زیارت عاشورا، زیارت اماکن مقدسه که در راس آنها زیارت هفتگی حضرت معصومه (س) قرار داشت (گاهی حضرت عبدالعظیم (ع) در ری) که هر پنج شنبه از تهران به قم می آمدم و برمی گشتم و تلاوت زیاد قرآن و تدبر، که گاهی دو سه ساعت در روز زمان صرف می کردم. از امر دوم، انگیزه و انرژي مضاعف برای امر اول کسب می کردم. حتی زمانی که در انگلستان دانشجو بودم به همین امور ملتزم بودم. زیارت از راه دور و تلاوت روزانه قرآن و مطالعه تفاسیر و حاشیه نویسی نکات در حاشیه قرآنم از برنامه های جدی ام بود.
۳) رشته حقوق در دانشگاه امام صادق علیهالسلام را چگونه می بینید؟
از نظر آموزشی، سرفصل های رشته حقوق که در سایر دانشکده های حقوق کشور تدریس می شود، در این دانشکده نیز عینا آموزش داده می شود و هیچ گونه کسری ندارد. فراتر از آن، در بعد معارف اسلامی نیز سطح آموزش فراتر از سایر دانشکده های حقوق است و این یک مزیت خاصی است برای دانشجویانی که در این زمینه وقت لازم را اختصاص می دهند تا بتوانند با مبانی فقهی دانش حقوق آشنا شوند و در پژوهش ها و رویکردهای علمی خود از این توانمندی بهره ببرند که قطعا آنها را از دیگران متمایز خواهد کرد. به همین دلیل نام کامل آن «معارف اسلامی و حقوق» است. علاوه بر این، ۱۴ زیرگرایشی که در مقطع کارشناسی ارشد طراحی شده است، مانند حقوق هسته ای، حقوق تجارت الکترونیک، فلسفه حقوق کیفری، حقوق نفت و گاز، حقوق اقتصادی، این فرصت را فراهم آورده است تا دانشجویان بتوانند در زمینه های تخصصی و نیاز روز آموزش ببینید. معدل کیفیت آموزش نیز حقیقتا مطلوب است، و در کنار اعضای هیات علمی رسمی دانشکده، به جهت استقرار دانشگاه در تهران، از اساتید دیگر دانشگاه های تهران که برخی از آنها اساتید، مولفان و مدرسان صاحب نام در کشور هستند، بهره برده می شود، البته که میزان جذب دانش به تلاش خود دانشجو بستگی مضاعف دارد.
۴) به نظر شما حقوق دانشگاه امام صادق علیهالسلام چه وجه تمایزی با دیگر دانشگاه ها دارد؟
علاوه بر برجسته بودن معارف اسلامی (دروس معارف، محتوی عربی و تدریس فقه و اصول)، و وجود مرکز زبان با اساتید تخصصی برای ارایه واحدهای زیاد درس زبان انگلیسی، که دانشجو می تواند بهره حداکثری ببرد، رشته حقوق به مانند باقی رشته های این دانشگاه به صورت کارشناسی ارشد پیوسته است و دانشجو از زمان ورود به صورت مستمر تا پایان کارشناسی ارشد تحصیل می کند و درگیر آزمون کارشناسی ارشد نیست، و این یک وجه تمایز مطلوبی از نظر پیوستگی تحصیل محسوب می شود و ثبات به دانشجو می دهد که بتواند برای گذراندن یک دوره پربار از جهات مختلف برنامه ریزی کند، با راه اندازی زیرگرایش های ۱۴ گانه نیز نیاز تخصصی غالب دانشجویان نیز برآورده شده است. همچنین، دانشجویانی نیز که وارد این دانشگاه می شوند، از لحاظ اخلاقی و اعتقادی و تحصیلی مورد گزینش قرار گرفته اند، و در نتیجه در کنار روحیات دینی و اعتقادی بالا، معدل انگیزه علمی آنها نیز بالاتر است. این مزیت نه تنها برای هم افزایی بین دانشجویان، بلکه برای ارتقا انگیزه اساتید نیز بسیار مطلوب است. وقتی استاد می بیند دانشجویان علاقمند و جدی پای درس نشسته اند، طبیعتا در کیفیت ارائه وی و مطالعات و پژوهش های قبلی وی تاثیر مثبت دارد. علاوه بر این، تفکیک فضای آموزشی آقایان دانشجو از بانوان، به نحو ویژه ای آسیب های محیط های آموزشی مختلط را از بین برده است و بنده این را یک مزیت استثنایی تلقی می کنم، نه یک مزیت نسبی. هر چقدر محیط علمی منزه تر و طاهرتر باشد، دریافت های افراد آن محیط عمیق تر و خروجی آن با برکت تر خواهد شد. اگر بخواهم در یک جمله بیان کنم: دانشگاه امام صادق (ع) برای افرادی که به جد به دنبال تحصیل علم هستند، یک محیط آماده و بهره ور است.
۵) اگر کمی از فراز و فرودهای مسیر رشته حقوق در این هفت سال صحبتی کنید، ممنون می شویم.
شاید مهمترین مساله قابل ذکر، آن هم در ظاهر، کمی طولانی بودن این مسیر است که ممکن است برخی معدود از همراهان در سال آخر احساس کمی خستگی کنند که طبیعی است (و البته با بازبینی های اخیر، می توان در مدت کمتری به اتمام رساند). منتها، به تجربه دیده ایم که افرادی که با برنامه حرکت می کنند، و حتی آنهایی که چندان برنامه نقطه زن ندارند، در این مدت می توانند کوله بارشان را از دانش و مهارت قابل توجهی پر کنند، و در عین حال به دیگر ساحت های وجودی شان هم بپردازند. یعنی وقتی دانشجویی از این دانشگاه فارغ التحصیل می شود، یک فردی است که می تواند در حد انتظار از جهات علمی کارآیی داشته باشد و در عین حال به تعهد و وجدان کاری و عملکردی وی اطمینان باشد.
۶) چه توصیه به ورودی های جدید دانشگاه دارید؟
دانشجو برای چه به دانشگاه می آید؟ برای تحصیل تخصصی در یک زمینه از علم و استفاده علمی و مادی از آن در آینده. لذا اولین توصیه بنده این است که در این امر کوشا و پرحرارت باشید. حرقه تحصیل علم داشته باشید و نه تنها خودتان، بلکه دیگران را هم به حرکت در آورید. اجازه ندهید یاس و بی انگیزگی در شما رخنه کند و این محقق نمی شود مگر با تلاش مستمر و جد و جهد در تحصیل علم. در دعای امام زمان (عج) برای اقشار مختلف جامعه می خوانیم: «وَ عَلَی الْمُتَعَلِّمینَ بِالْجُهْدِ وَالرَّغْبَةِ – و بر یادگیرندگان علم، تلاش و شوق (روزی کن)». وقتی رسالت اصلی یک دانشجو، تحصیل جدی علم شد و در این راه کوشا و ساعی بود، این دانشجو دیگر نباید نگرانی داشته باشد. در آینده، افراد عالم و دانشمند همه جا مورد احترام هستند و از نظر نیازهای ضروری مادی نیز تامین می شوند. تجربه، فراوان این مدعی را ثابت کرده است. اما یک توصیه فراتر، این است که خودتان را فراموش نکنید. حتی شور و شوق وافر علمی نیز نباید موجب شود ما در لابه لای قیل و قال ها مشغول باشیم و گم شویم و خودمان را فراموش کنیم. دانشجو می بایست روی خود کار کند، تهجد داشته باشد،اهل سحر باشد، اهل دعا و مناجات باشد؛ اهل مراقبت دایمی باشد؛ و برای این کار برنامه داشته باشد از همان ساعات اولیه صبح که بیدار می شود تا شب که به خواب رود؛ دانشجو باید آن صفای باطنی که در اوایل جوانی دارد، روز به روز صیقل دهد و تحصیل علم را با تهذیب درون همزمان پیش ببرد. چنین دانشجویی قیمت ندارد و در خدمت چنین دانشجویی بودن یک فخر حقیقی است و ما از این دانشجویان دیده ایم. شما هم یکی از آنها باشید. در نامه ای که حضرت آقا، مقام معظم رهبری، با دستخط مبارکشان به بنده حقیر مرقوم فرمودند زمانی که در انگلستان دانشجو بودم، این موارد را توصیه کردند: اخلاص، تلاوت قرآن با تدبر، نافله و تضرع، خوب درس خواندن. بار معنوی این توصیه بسیار بالاتر از بار علمی آن است! پس خودمان را فراموش نکنیم.
۷) اگر نکته، خاطره یا گفتار خاصی دارید ممنون میشویم بفرمایید.
مطلب در این زمینه زیاد است. به یک نکته کلیدی بسنده می کنم. آرمان این دانشگاه «مرجعیت علمی» است. از همه دانشجویان می خواهم در کنار فعالیت های علمی مرسوم، در این زمینه به طور خاص تامل کنند و ببینند چگونه می توانند برای تحقق آرمان مرجعیت علمی کمک کنند و خودشان بخشی از این جریان باشند. نباید دانشجو تصور کند ما کجا و مرجعیت علمی کجا؟! این فکر، یقینا خطاست. استاد امروز، دانشجوی دیروز بوده است، بلکه دانش آموز دیروز، و قطعا یک دانشجوی آینده نگر چنین نمی اندیشد و خود را ناتوان نمی بیند. خاصه اینکه مرجعیت علمی یک بوم نقاشی نیست که فقط یک نقاش منحصر داشته باشد، بلکه یک پازل است که قطعات آن را افراد مختلف پر می کنند و تصویر حاصل می شود. به این نحو که اگر هر کسی در زمینه تخصصی خود، عمیق شود، که البته گذر زمان و تمهید نیازمندی ها را می طلبد و مساعدت ویژه اولیای امور در دانشگاه ضروری است، می تواند بخشی از این پازل را پر کند؛ و اینگونه است که همه منتسبان به دانشگاه امام صادق (ع) می توانند در کنار هم به سمت این آرمان حرکت کنند و مجموعه را به یک مجموعه مرجع تبدیل کنند. البته نمی توانیم همه دانشجویان را به این سمت سوق دهیم. چرا که استعدادها و شرایط افراد متفاوت است. لکن نباید هم جریان مرجعیت علمی در بدنه دانشجویی مفقود باشد.